Je houdt je aan de regels, betrekt de omgeving en voert het omgevingsmanagement zorgvuldig uit. Toch kan er iets blijven knagen. Want wat betekent een project voor de mensen die ermee te maken krijgen, en weegt die impact eigenlijk wel op tegen wat je met het project probeert te bereiken?
Evelien Brascamp kent dat gevoel goed. Tijdens haar werk als omgevingsmanager aan een groot windpark zag ze hoeveel impact het project had op de lokale gemeenschap. De duurzame energieopgave was duidelijk en het omgevingsmanagement was volgens haar goed geregeld. Toch bleef één vraag terugkomen: “Wat vinden we daar nou eigenlijk van dat dat zo is en weegt dat op tegen elkaar?”
Die ervaringen brachten Evelien uiteindelijk bij de Sociale Impact Analyse, kortweg SIA. In Omgevingsmanagement, de Podcast vertelt ze Carlijn Bergshoeff hoe zo’n analyse helpt om sociale effecten zichtbaar te maken en een volwaardige plek te geven in projecten en besluitvorming.
Wat doet een project met mensen?
Milieueffecten van ruimtelijke ontwikkelingen brengen we uitgebreid in kaart. Bij sociale effecten gebeurt dat volgens Evelien nog veel minder. Dat heeft er deels mee te maken dat ze moeilijker zichtbaar en meetbaar zijn. Het kan gaan om angst, onzekerheid en mentale klachten, maar ook om verdeeldheid binnen een gemeenschap of de gevolgen van een gedwongen verhuizing.
Bovendien stopt die impact niet altijd wanneer een project is afgerond. Evelien noemt het voorbeeld van Schokland, dat in 1859 werd ontruimd. Nazaten van de voormalige bewoners voelen zich volgens haar nog altijd sterk verbonden met de plek en de geschiedenis ervan. “Het gaat niet alleen maar over wat je nu doet in je project of over die periode van vijf of tien jaar dat je misschien met een project bezig bent.”
Een SIA probeert zulke effecten beter in beeld te krijgen. Er wordt onder andere gekeken naar hoeveel mensen door een effect worden geraakt, hoe lang het duurt en hoe ernstig het is. Door die effecten te kwantificeren, kunnen ze explicieter worden meegenomen naast bijvoorbeeld milieu- en economische aspecten.
Geld lost niet alles op
Zodra je weet welke sociale impact een project kan hebben, volgt de vraag wat je ermee doet. Daarbij wordt volgens Evelien soms te snel naar financiële compensatie gekeken. Een vergoeding kan helpen, maar een emotioneel of sociaal probleem verdwijnt daarmee niet automatisch. Verdeeldheid binnen een gemeenschap blijft bijvoorbeeld bestaan, ook wanneer individuele bewoners financieel worden gecompenseerd.
Daarom beschrijft Evelien een andere volgorde. Eerst kijk je of een negatief effect kan worden voorkomen. Als dat niet mogelijk is, probeer je het te verminderen of te repareren. Pas daarna komt compensatie in beeld. Vooral dat repareren vindt ze interessant, omdat het ruimte biedt om samen met de omgeving naar oplossingen te zoeken die bij de specifieke situatie passen.
Dat vraagt soms om meer creativiteit dan een bestaande regeling kan bieden. Projectteams kunnen immers vanaf een bureau bedenken wat een passende maatregel lijkt, maar de mensen die de gevolgen ervaren weten vaak veel beter wat in hun gemeenschap werkt.
Geef dat onderbuikgevoel een plek
Je hoeft volgens Evelien niet meteen een volledige SIA uit te voeren om meer aandacht te besteden aan sociale impact. Voor een omgevingsmanager kan het veel kleiner beginnen. Bijvoorbeeld op het moment dat je tijdens een project merkt dat iets niet goed voelt, ook al werk je keurig binnen de bestaande juridische kaders en regelingen.
“Niet gelijk in de oplossings- of maatregelmodus schieten, maar gewoon eens even dat te laten zijn,” adviseert ze. Daarna kun je het gesprek binnen het projectteam aangaan. Welke sociale gevolgen zien we hier eigenlijk? Is daar ruimte voor in onze aanpak? En nemen we ze serieus genoeg mee in onze afwegingen?
Eveliens ambitie gaat daarom verder dan het gebruik van de SIA als methode. Haar belangrijkste missie is dat sociale impact veel explicieter een plek krijgt in projecten en besluitvorming. Omgevingsmanagers kunnen daarin volgens haar een belangrijke rol spelen, omdat zij dicht bij zowel het project als de mensen in de omgeving staan.
Benieuwd naar het hele verhaal van Evelien Brascamp in gesprek met Carlijn Bergshoeff? Luister aflevering 71 van Omgevingsmanagement de Podcast via je favoriete platform: