Soms weet je als omgevingsmanager dat er iets niet klopt, zonder dat je direct kunt aanwijzen waar het probleem zit. Een gesprek loopt stroef, verantwoordelijkheden beginnen door elkaar te lopen of de omgeving blijft weerstand houden tegen een plan dat op papier prima in elkaar zit.
Jens Geerlings en Rob Jongeburger van LEEFOM kijken op zulke momenten naar het systeem achter een project. In Omgevingsmanagement, de Podcast vertellen zij Carlijn Bergshoeff over systemisch werken en de vier principes die zij daarbij gebruiken: binding, geven en nemen, orde en zingeving.
Het klinkt misschien abstract, maar de voorbeelden uit hun dagelijkse praktijk zijn dat allerminst.
Een stuk grond is soms meer dan vierkante meters
Rob gebruikt het voorbeeld van een gesprek met een agrariër over de aankoop van een stuk land. Je kunt zo’n gesprek voeren over vierkante meters en compensatie. Daarmee mis je mogelijk een belangrijk deel van het verhaal. “Vaak zijn dat mensen die al van generatie op generatie daar aanwezig zijn, daar ook boeren.”
De geschiedenis van zo’n plek speelt mee in de manier waarop iemand naar een project kijkt. Volgens Rob verandert het gesprek wanneer je daar aandacht aan besteedt. Systemisch werken vraagt daarom dat je eerst probeert te begrijpen waar je bent en welke geschiedenis daarbij hoort.
Iedereen heeft zijn eigen plek
Voor Jens speelt vooral het principe van orde een belangrijke rol. Wie is opdrachtgever? Wie is opdrachtnemer? Welke verantwoordelijkheid heb je en waar houdt die op?
Dat geldt ook tijdens participatie. Jens geeft het voorbeeld van een bewoner die zelf al een compleet ontwerp heeft gemaakt voor een nieuwe woonwijk. De ideeën van die bewoner kunnen waardevol zijn, maar dat maakt hem nog geen beslisser. “Eigenlijk bent u adviserend en niet meebeslissend.”
Die duidelijkheid voorkomt verkeerde verwachtingen. Hetzelfde principe gebruikt Rob binnen projectorganisaties. Een samenwerkingspartner kan veel invloed hebben en waardevolle input leveren, maar is daarmee nog geen opdrachtgever. “We hebben maar één opdrachtgever.”
Voor omgevingsmanagers ligt daar volgens hem een belangrijke taak: weten wie welke rol heeft en het proces zo begeleiden dat die rollen helder blijven.
Ga niet naar buiten met een half verhaal
Die orde binnen een projectteam wordt extra belangrijk zodra je met de omgeving gaat communiceren. Jens trekt daarom aan de bel wanneer een participatiemoment gepland staat terwijl de scope nog onvoldoende duidelijk is. “Zodra ik mijn scope niet compleet heb, ga ik niet naar buiten.”
Dat betekent niet dat ieder antwoord al bekend moet zijn. Je kunt prima vertellen dat iets nog wordt onderzocht. Er omheen praten werkt volgens Jens een stuk minder goed. “Mensen voelen dat meteen.”
De interne organisatie meenemen hoort daarom nadrukkelijk bij het werk. Rob merkt zelfs op dat hij soms meer tijd kwijt is aan het op één lijn krijgen van zijn eigen team dan aan gesprekken met inwoners.
Weerstand is informatie
Systemisch werken betekent ook anders kijken naar weerstand. Rob werkt regelmatig aan projecten waar mensen stevig op reageren. Hij ziet die weerstand als informatie waarmee een plan verder kan worden gebracht. Dat vraagt ook iets van de omgevingsmanager zelf. Je moet overeind kunnen blijven wanneer een zaal kritisch reageert en niet iedere negatieve reactie zien als teken dat het proces mislukt.
Jens noemt een resultaat dat voor hem laat zien waarom deze manier van werken waardevol is. Hij vertelt over bewoners die bij de raad inspreken en ondanks hun bezwaren zeggen: “We zijn het er nog steeds niet helemaal mee eens, maar we voelen ons wel gehoord.” “Dan heb je wel, denk ik, je werk voor een heel groot deel goed gedaan,” aldus Jens.
Misschien is dat ook waarom systemisch werken zo goed past bij omgevingsmanagement. Een project bestaat uit meer dan een plan, planning en een lijst stakeholders. Er zit een geschiedenis achter, mensen hebben verschillende rollen en belangen en soms schuurt het. Voor Jens en Rob begint het dan met kijken waar die disbalans vandaan komt. Zodra je dat ziet, weet je vaak ook waar het gesprek verder moet.
Benieuwd naar het hele verhaal van Jens Geerlings en Rob Jongeburger in gesprek met Carlijn Bergshoeff? Luister aflevering 70 van Omgevingsmanagement de Podcast via je favoriete platform: