Tussen Nederland en Vlaanderen, wordt Nederland vaak gezien als koploper op het gebied van omgevingsmanagement. Er zijn omgevingsmanagers, er is een Omgevingswet, een Platform Omgevingsmanagement en een vakgebied dat zich de afgelopen jaren sterk heeft ontwikkeld. Maar betekent dat dat Vlaanderen achterloopt?
Volgens Annik Dirkx, omgevingsmanagement consultant, vandaag onder meer werkzaam voor de Provincie Zeeland, ligt dat genuanceerder. “Ik denk dat we in Vlaanderen soms te bescheiden zijn,” vertelt ze. “Nederland staat verder in de professionalisering van het vakgebied, maar inhoudelijk doen we vaak al veel langer hetzelfde.”
Tijdens ons gesprek over de verschillen tussen beide landen kwam één conclusie regelmatig terug: Nederland loopt voor op professionalisering, Vlaanderen blinkt uit in pragmatiek en uiteindelijk kunnen beide landen veel van elkaar leren.
Nederland gaf het vak een gezicht
Volgens Annik heeft Nederland een belangrijke voorsprong opgebouwd in de manier waarop omgevingsmanagement georganiseerd is. Waar Nederlandse organisaties vaak werken met omgevingsmanagers, participatiestrategieën en vaste processen, zijn vergelijkbare taken in Vlaanderen jarenlang verdeeld geweest over verschillende functies.
Communicatieadviseurs, vergunningenspecialisten en projectmedewerkers deden het werk, maar niet altijd onder dezelfde noemer. “We deden het vaak al wel, maar noemden het gewoon nog geen omgevingsmanagement.”
Dat verschil zie je volgens haar nog steeds terug. In Nederland is het vakgebied beter zichtbaar en sterker georganiseerd. Daardoor is het eenvoudiger om kennis uit te wisselen, ervaringen te delen en nieuwe professionals op te leiden.
Grote projecten hebben daarbij geholpen. Waar de Tweede Maasvlakte vaak wordt genoemd als een belangrijk moment in de ontwikkeling van het vakgebied in Nederland, ziet Annik de Oosterweelverbinding als een vergelijkbare katalysator voor Vlaanderen. “Zo’n project laat zien dat omgevingsmanagement geen bijzaak is. Het vraagt om specifieke kennis en een eigen aanpak.”
Vlaanderen kiest vaker voor pragmatiek
Toch betekent professionalisering niet automatisch dat alles beter is geregeld. Tijdens haar samenwerking met Nederlandse collega’s merkte Annik dat er ook verschillen zijn in de manier waarop projecten worden aangepakt. “In Nederland zie ik een sterke behoefte om zaken in processen te vatten. Dat heeft veel voordelen, maar projecten hebben vaak ook unieke kenmerken die niet altijd netjes in een proces passen.”
Volgens haar zijn Vlaamse professionals vaak iets pragmatischer ingesteld. Wanneer een situatie afwijkt van het plan, wordt sneller gekeken naar wat er op dat moment nodig is. “Soms moet je niet alleen kijken naar het proces, maar ook gewoon naar hoe je een probleem kunt oplossen.”
Het vakgebied wordt steeds breder
Een andere ontwikkeling die Annik opvalt, is dat omgevingsmanagement steeds minder beperkt blijft tot bouw- en infraprojecten. Luchthavens investeren in relaties met hun omgeving. Industriebedrijven doen hetzelfde. Gemeenten zetten participatie breder in en ook organisatoren van evenementen zoeken steeds vaker actief de dialoog met hun omgeving.
Dat is volgens haar een logische ontwikkeling. “Je kan vandaag bijna niets meer realiseren zonder minstens je omgeving te informeren. Eigenlijk moet je investeren in participatie, stakeholderdialoog en omgevingsmanagement om projecten met zo weinig mogelijk weerstand te realiseren.”
Vertrouwen, reputatie en draagvlak zijn moeilijk meetbaar, maar spelen een steeds grotere rol in het succes van projecten en organisaties.
Leren van elkaar
Volgens Annik ligt de grootste kans niet in het vergelijken van Nederland en Vlaanderen, maar in het uitwisselen van kennis. Vlaanderen kan veel leren van de manier waarop Nederland het vakgebied heeft georganiseerd en geprofessionaliseerd. Tegelijkertijd kunnen Nederlandse organisaties inspiratie halen uit de pragmatische aanpak die in Vlaanderen vaak wordt gehanteerd: “Waarom zouden we dezelfde fouten maken als die lessen ergens anders al geleerd zijn?”
Maar die nieuwsgierigheid moet volgens haar wel van twee kanten komen. “Misschien moeten we vaker vanuit verwondering naar elkaar kijken. Niet vanuit bewondering of kritiek, maar door oprechte vragen te stellen. Waarom doen jullie het zo? En waarom doen wij het eigenlijk anders?”
Misschien is dat wel de belangrijkste conclusie van het gesprek. Omgevingsmanagement is in beide landen volop in ontwikkeling. Nederland en Vlaanderen bewandelen soms een andere weg, maar werken uiteindelijk aan hetzelfde doel: projecten realiseren met oog voor de mensen die erdoor worden geraakt.